Najważniejsze dla sygnalisty

Kto to jest sygnalista

Dyrektywa wskazuje definicję tzw. sygnalisty, która może zostać rozszerzona przez ustawodawcę krajowego przy implementacji Dyrektywy do krajowego porządku prawnego. Zgodnie z Dyrektywą sygnalistą jest osoba dokonująca zgłoszenia, pracująca w sektorze prywatnym lub publicznym, która uzyskała informacje na temat naruszeń w kontekście związanym z pracą.

Definicja ta jest bardzo szeroka i obejmuje osoby w stosunku pracy, osoby prowadzące działalność gospodarczą, akcjonariuszy, członków zarządów, rad nadzorczych, podwykonawców, dostawców czy nawet wolontariuszy i stażystów. Sygnalistą może być także osoba, która już zakończyła pracę dla danego podmiotu lub dopiero ma taki stosunek pracy nawiązać (czyli jest na etapie rekrutacji).

Co istotne, środki przewidziane w Dyrektywie w celu ochrony sygnalistów stosuje się także do innych osób pomagających w dokonaniu zgłoszenia, osób powiązanych z sygnalistą (rodzina, krewni, przyjaciele, współpracownicy etc.), które mogą doświadczyć działań represyjnych w związku z dokonanym zgłoszeniem, a nawet podmiotów prawnych, które są własnością sygnalisty czy dla których pracuje.

Mechanizmy ochrony sygnalistów

Oczywiste jest, że działania sygnalistów spotykają się z niechęcią czy wręcz represjami ze strony tych, którzy odpowiadają za ujawnione naruszenia. Zatem efektywny system sygnalizowania naruszeń powinien w sposób realny chronić sygnalistów, tak aby nie bali się oni dokonywać zgłoszeń o zaobserwowanych nieprawidłowościach. Dyrektywa nakazuje zatem wprowadzenie specjalnych środków ochrony, zabezpieczających sygnalistów przed negatywnymi konsekwencjami zgłoszenia, takimi jak degradacja w pracy, wstrzymanie awansu, zawieszenie, czy też zwolnienie.

Dyrektywa przewiduje również wprowadzenie środków wsparcia dla sygnalistów (m.in. pomoc prawną i psychologiczną, czy też ułatwienia w kontaktach z odpowiednimi organami), środki ochrony osób, których dotyczy zgłoszenie oraz narzuca na państwa członkowskie obowiązek ustanowienia sankcji wobec osób, które m.in. utrudniają dokonywanie zgłoszeń, podejmują działania odwetowe lub naruszają obowiązek zachowania poufności tożsamości osób dokonujących zgłoszenia.

Brzmi to wszystko bardzo zdecydowanie, ale możliwe, że najnowocześniejsze przepisy i najdalej idąca ochrona prawna i wsparcie, pozostaną tylko martwymi, szczytnymi deklaracjami, jeśli nie będzie kultury prawnej akceptującej i wspierającej działania sygnalistów, czyli innymi słowy, braku akceptacji dla naruszenia norm prawnych i społecznych. Jest to o wiele trudniejsze zadanie, zarówno dla sektora publicznego, jak i prywatnego, niż samo formalne wdrożenie postanowień Dyrektywy.

Poufność i anonimowość

Dyrektywa kładzie nacisk na zapewnienie sygnaliście anonimowości. Bez wyraźnej zgody jego tożsamość nie może być ujawniona nikomu, kto nie jest upoważnionym członkiem personelu właściwym do przyjmowania zgłoszeń i podejmowania działań następczych.

Jedynym odstępstwem od tej zasady jest sytuacja, gdy ujawnienie jest koniecznym i proporcjonalnym obowiązkiem wynikającym z prawa UE lub prawa krajowego i dotyczy prowadzonych przez organy krajowe postępowań wyjaśniających lub sądowych.

Prawa sygnalisty

  • to sygnalista decyduje, na podstawie określonych przez Dyrektywę przesłanek, czy skorzystać z kanału wewnętrznego, czy zewnętrznego,
  • prawo do otrzymania informacji o tym, jakie działania organizacja podjęła w związku ze zgłoszeniem,
  • prawo do poufności swoich danych,
  • prawo do ochrony prawnej przed działaniami odwetowymi (przysługuje sygnaliście oraz jego bliskim).

Dyrektywa o sygnalistach

Dyrektywa o ochronie sygnalistów jest aktem prawnym UE, którego celem jest zapewnienie skutecznego egzekwowania przepisów przyjętych przez...

Czytaj więcej

Czym są naruszenia?

Naruszenie w dosłownym znaczeniu oznacza naruszenie pewnych reguł postępowania. Dyrektywa o ochronie sygnalistów precyzuje, że “naruszenie” jest...

Czytaj więcej

Dla organizacji

Implementacja Dyrektywy do porządku krajowego i w rezultacie wdrożenie mechanizmów przewidzianych w dyrektywie przez podmioty objęte jej zakresem to niewątpliwie wyzwanie, ale także...

Czytaj więcej